Mezenterik İskemi Tedavileri (Stent ve Trombektomi)
Mezenterik iskemi, ince ve kalın bağırsakları besleyen damarların daralması veya tıkanması sonucu gelişen ciddi bir damar hastalığıdır. Girişimsel radyoloji alanında uygulanan mezenterik damar stentleme ve trombektomi işlemleri, bağırsaklara giden kan akımını hızlı şekilde yeniden sağlayarak organ hasarını önlemeyi amaçlayan minimal invaziv tedavilerdir.
Bu İşlem Hangi Durumlarda Yapılır?
Akut Mezenterik İskemi
Ani başlayan şiddetli karın ağrısı, damar embolisi veya trombozu ve bağırsak kan akımının ani kesilmesi durumlarında acil müdahale gerektirir.
Kronik Mezenterik İskemi
Damar darlıklarının uzun süre devam ettiği durumlarda yemek sonrası karın ağrısı, istemsiz kilo kaybı ve sindirim sorunları görülür.
Ateroskleroza Bağlı Darlık ve Tıkanıklıklar
Üst mezenterik arter (SMA), çölyak arter ve inferior mezenterik arter darlıkları en sık görülen nedenlerdendir.
Cerrahi Riski Yüksek Hastalar
Açık ameliyat için uygun olmayan hastalarda girişimsel tedavi tercih edilebilir.
BT Anjiyografi ile Saptanan Damar Tıkanıklıkları
BT anjiyografi ile doğrulanmış kritik damar darlıkları veya tıkanıklıklarında uygulanabilir.
İşlemin Avantajları
Hızlı Kan Akımı Sağlanması
Bağırsak dokusuna giden kan akımı kısa sürede yeniden sağlanır.
Cerrahiye Alternatif Minimal İnvaziv Tedavi
Açık ameliyata gerek kalmadan damar içinden uygulanır.
Organ Koruyucu Yaklaşım
Bağırsak nekrozu ve bağırsak rezeksiyonu riskini azaltabilir.
Daha Kısa İyileşme Süresi
Cerrahiye kıyasla hastanede kalış süresi daha kısadır.
Kombine Tedavi İmkânı
Aynı seansta trombektomi, balon anjiyoplasti ve stent yerleştirme uygulanabilir.
İşlem Nasıl Yapılır?
Acil Değerlendirme
İlk olarak BT anjiyografi ile damar tıkanıklığının yeri ve nedeni belirlenir.
Anestezi ve Hazırlık
İşlem genellikle lokal anestezi ve sedasyon altında yapılır.
Kateter ile Damar Girişi
Kasık veya bilekten atardamara ince kateter ile giriş yapılır.
Trombektomi Uygulaması
Damar içindeki pıhtı aspirasyon veya mekanik trombektomi cihazları ile temizlenir.
Balon Anjiyoplasti ve Stent
Darlık olan bölge balon ile genişletilir ve gerekirse stent yerleştirilir.
İşlemin Sonlandırılması
Kan akımı kontrol anjiyografi ile doğrulanır ve kateter çıkarılır.
İşlem Sonrası Süreç
Yoğun Bakım Takibi
Akut vakalarda hasta yoğun bakımda gözlem altında tutulur ve bağırsak fonksiyonları izlenir.
Kan Sulandırıcı Tedavi
Stent açıklığını korumak için antikoagülan veya antiplatelet tedavi başlanabilir.
Beslenme
Bağırsak fonksiyonlarının düzelmesine göre beslenmeye kademeli olarak başlanır.
Kontrol Görüntüleme
Damar açıklığı ve bağırsak kan akımı Doppler ultrasonografi veya BT anjiyografi ile takip edilir.
Düzenli Takip
Stent açıklığı ve genel sağlık durumu düzenli kontrol muayeneleri ile izlenir.
İlgili Sorular
Mezenterik iskemi, bağırsakları besleyen arterlerin (özellikle üst mezenterik arter) daralması veya tıkanması sonucu bağırsak dokusunun yeterli kan alamaması durumudur. Tedavi edilmezse bağırsak nekrozu (doku ölümü), bağırsak perforasyonu, peritonit ve çoklu organ yetmezliğine kadar ilerleyebilir. Özellikle akut mezenterik iskemi acil bir durumdur ve hızlı müdahale hayat kurtarıcıdır.
Akut mezenterik iskemi ani başlar; genellikle emboli veya tromboz nedeniyle bağırsak kan akımı aniden kesilir. Şiddetli karın ağrısı, bulantı ve hemodinamik instabilite görülür. Kronik mezenterik iskemi ise ateroskleroza bağlı kademeli damar daralmasıyla gelişir; yemek sonrası karın ağrısı (intestinal anjina), kilo kaybı ve yemekten korkma (sitofobi) ile kendini gösterir.
Girişimsel tedavi (stentleme), cerrahiye kıyasla daha az invazivdir, iyileşme süresi daha kısadır ve cerrahi riski yüksek hastalarda tercih edilir. Akut vakalarda hızlı revaskülarizasyon sağlaması en önemli avantajıdır. Ancak bağırsak nekrozu gelişmiş hastalarda cerrahi rezeksiyon kaçınılmaz olabilir. Tedavi seçimi hastanın durumuna ve bağırsak canlılığına göre belirlenir.
Mezenterik stentlerin uzun dönem açıklık oranları iyi olmakla birlikte, zaman içinde yeniden daralma (restenoz) gelişebilir. 1 yıllık primer açıklık oranı %80–90, 3 yıllık oran %60–80 arasında bildirilmektedir. Düzenli Doppler ultrason takibi ile erken dönemde tespit edilen darlıklar balon anjiyoplasti ile tedavi edilebilir. Antiplatelet tedavi ve risk faktörü kontrolü stent ömrünü uzatır.
Akut formda ani başlayan şiddetli karın ağrısı (fizik muayene bulguları ile orantısız ağrı), bulantı, kusma, kanlı dışkılama ve şok tablosu görülür. Kronik formda yemek sonrası 15–30 dakika içinde başlayan karın ağrısı, istemsiz kilo kaybı, ishal veya kabızlık ve yemekten kaçınma davranışı belirgin belirtilerdir.
Sık Sorulan Sorular
İşlem süresi vakanın karmaşıklığına bağlı olarak 45 dakika ile 2 saat arasında değişir. Tek damar darlığında işlem daha kısa sürerken, trombektomi ve stentlemenin birlikte yapıldığı vakalarda süre uzayabilir. İşlem lokal anestezi ve sedasyon altında gerçekleştirilir.
Kronik mezenterik iskemide elektif stentleme sonrası genellikle 1–2 gün hastanede kalınır. Akut mezenterik iskemide ise yoğun bakım takibi gerekebilir ve hastanede kalış süresi hastanın klinik durumuna göre daha uzun olabilir.
Genel komplikasyon oranı düşüktür. Nadir görülen riskler arasında damar disseksiyonu, distal embolizasyon, stent trombozu, damar girişi komplikasyonları (hematom, pseudoanevrizma) ve bağırsak iskemisinin ilerlemesi sayılabilir. Deneyimli ekipler tarafından gerçekleştirilen işlemlerde bu riskler en aza indirilir.
Stent açıklığını korumak için genellikle antiplatelet tedavi (aspirin ve/veya klopidogrel) başlanır. Bazı hastalarda antikoagülan tedavi (varfarin veya yeni nesil oral antikoagülanlar) gerekebilir. Ayrıca ateroskleroz risk faktörlerini kontrol altına almak için kolesterol düşürücü ilaçlar ve tansiyon tedavisi planlanabilir.
Kronik mezenterik iskemide başarılı stentleme sonrası genellikle aynı gün veya ertesi gün beslenmeye başlanabilir. Çoğu hasta, önceden ağrı nedeniyle kısıtladıkları yiyecekleri tekrar tüketebildiklerini belirtir. Akut vakalarda beslenmeye başlama süresi bağırsak canlılığına ve genel duruma bağlıdır.
İşlemden 1 ay sonra ilk kontrol muayenesi yapılır. Doppler ultrasonografi ile stent akımı değerlendirilir. İlk yıl 3–6 ayda bir, sonraki yıllarda yıllık Doppler ultrason takibi önerilir. Semptomların tekrar etmesi durumunda BT anjiyografi ile detaylı değerlendirme yapılır.
Stent içi restenoz (yeniden daralma) gelişmesi durumunda balon anjiyoplasti ile stent yeniden genişletilebilir. Gerekirse ek stent yerleştirilebilir. Erken dönemde stent trombozu gelişmesi halinde trombektomi ve tromboliz tedavisi uygulanabilir. Düzenli takip ile erken müdahale şansı artar.